Duiken in Zutphen

  • Vergroot lettergrootte
  • Standaard lettergrootte
  • Verklein lettergrootte
Home Nieuws Achief

Norm schroefdraad kraan duikfles

E-mailadres Afdrukken PDF

Een nieuwe norm voor Nitrox cilinders en automaten NEN-EN 144-3
Achtergronden en consequenties voor de duiker en duikwinkel.


Door: Jan Willem Bech en Tino de Rijk
Commissie Technisch Duiken (CTD) van de NOB


Technisch duiken wordt door gebruik van Nitrox en rebreathers langzaam populairder in Nederland. We zien een grote interesse voor Nitrox opleidingen. Ons is, als CTD herhaaldelijk gevraagd naar onze mening over de nieuwe ontwikkelingen op het gebied van kraanaansluitingen. De CTD heeft een onderzoek uitgevoerd naar de gevolgen van de nieuwe schroefdraad voor Nitrox kranen. Hieronder vind je een samenvatting met de meest gestelde vragen en antwoorden. We hopen met dit stukje duidelijkheid te geven over de invoering van deze nieuwe norm.

Wat houdt de nieuwe norm nu precies in?
De NEN-EN 144-3 beschrijft de schroefdraad in de kraan en aan de eerste trap van automaten die worden gebruikt bij gasmengsels met een zuurstof aandeel groter dan 22%. Nitrox met 32 % zuurstof (EAN32) moet dus vanaf eind dit jaar worden gebruikt uit een cilinder met een kraanaansluiting voorzien van de nieuwe M26 x 2 schroefdraad.


Welke schroefdraad hebben we nu?
De kranen die we tot nu toe in gebruik hebben zijn meestal voorzien van een DIN (G5/8”) aansluiting of de beroemde INT beugel aansluiting. In Nederland is INT nog steeds de meest gebruikte aansluiting, maar de DIN G5/8” is snel terrein aan het winnen.

Maar was er al niet eerder een poging om Nitrox een andere schroefdraad te geven?
Ja, een paar jaar geleden introduceerden Dräger en Scubapro de schroefdraad volgens de NEN-EN 144-2. Een buitendraad speciaal voor Nitrox. De gehele duikwereld was verbaasd over deze schroefdraad. Een kwetsbare draad aan de buitenzijde van je fles? De norm heeft er niet toe geleid dat Nitrox cilinders werden gebruikt met deze aansluiting.

En welke norm gaat dan over de schroefdraad tussen de kraan en de cilinder?
De schroefverbinding tussen de kraan en de cilinder kennen “oude” duikers nog wel als klein conisch en groot conisch. Na de introductie van de NEN-EN 144-1 was het gebruik van deze draad niet langer gebruikelijk. Er werden als gevolg van deze norm drie schroefdraden genormaliseerd voor kraan-fles aansluitingen; te weten: rechte draad met een O-ring : M18 x 1,5 (kleine flessen, zuurstofflessen en dergelijke) en M25 x 2; de laatste is nu op elke duikcilinder te vinden en E17 conisch (groot) is nog toegestaan.
Je zou nu denken dat de nieuwe NEN-EN 144-3 dus eigenlijk de oplossing voor een probleem is.
We hebben schroefdraad voor perslucht namelijk de DIN èn de INT aansluiting, een goed idee dus om die 144-3 te introduceren. We kunnen dan duidelijk zien welke fles voor Nitrox is en welke voor lucht. Klopt, maar…. er zit een addertje onder het gras!

In Engeland, Frankrijk en Italië is een fanatieke lobby geweest om de NEN-EN 144-3 niet te accepteren, echter is het pleidooi verloren omdat we als duikers met onze kritiek te laat waren!
Het addertje bestaat er uit dat in de norm voor mengsels met een aandeel van meer dan 22% zuurstof een andere kraan moet worden toegepast. Op het eerste gezicht zou je denken dat dit een zinvol besluit is. Niets is minder waar! Het maakt het lastig om als technisch duiker je flessen te organiseren. Met name omdat trimix mengsels weer niet onder deze norm vallen. Je krijgt hierdoor heel gekke situaties. Een duiker heeft een decogas EAN 50 met een NEN-EN 144-3 nitrox aansluiting en een Trimix mengsel met een DIN lucht aansluiting… erg verwarrend. Helaas is de norm al goedgekeurd door de EU en is de overgangstermijn in augustus 2008 ook al achter de rug. Protesteren 5 jaar na dato heeft weinig zin. Er zou bovendien een 2/3 meerderheid van stemmen van lidstaten nodig zijn om de norm te veranderen, en dat lijkt er niet in te zitten.

Is dan het uitgangspunt dat lucht en Nitrox herkenbaar moeten worden gescheiden dan onjuist?
We hebben als CTD geprobeerd hierop een antwoord te formuleren. Belangrijke afweging bij een dergelijke keuze is dat het iets moet toevoegen aan de veiligheid. De normcommissie die de Europese norm destijds opstelde erkent dat de nieuwe M26 x 2 aansluiting geen voordelen in praktische of technische zin heeft ten opzichte van DIN aansluitingen. Dit is door ons zelfs diepgaand onderzocht door de zogenaamde uitbrandtest, die moet worden uitgevoerd op de kraan, erbij te betrekken (NEN-EN 14143). Deze test toont echter geen relatie met de draaduitvoering van de kraan. Het uitbranden vindt plaats in het gaskanaal dat zich in het inwendige van de kraan bevindt.

Is er dan sprake van een groot aantal ongelukken als gevolg van een verwisseling van Nitrox en lucht?
Ook op deze vraag is door de norm commissie ontkennend geantwoord. Er is geen direct verband tussen de introductie van de norm en eventuele ongevallen.

Waarom is Trimix niet meegenomen in de normering NEN-EN 144-3?
Ten tijde van het opstellen van de ontwerp norm was het gebruik van Trimix door sportduikers nihil. De leden van de norm commissie zijn toen aan dit fenomeen voorbij gegaan waardoor we anno 2008 (ca 10 jaar later) met dit probleem zitten opgescheept.

Wordt de norm in augustus 2008 dus wettelijk verplicht?
Het antwoord daarop is NEE. Nee? Hoezo, een norm moet je toch uitvoeren? Nou daar zit een diepgeworteld misverstand. Een norm is een technische richtlijn die door het NEN instituut wordt geïmplementeerd in het normenstelsel. De bedoeling is nu dat volgens “best practise” fabrikanten van kranen en automaten deze norm volgen. Dat doen fabrikanten uiteraard graag want daarmee boren ze uiteraard nieuw marktpotentieel aan. Maar een norm is geen wet. Je hoeft de norm niet te volgen als je een gelijkwaardig product toepast. In dit geval dus bijvoorbeeld een DIN aansluiting die ook veilig wordt geacht volgens andere normen. Je wordt als fabrikant en duiker pas verplicht M26 x 2 toe te passen voor Nitrox mengsels als de wet de norm NEN-EN 144-3 expliciet verplicht stelt. Zover we als CTD hebben kunnen nagaan bestaat er in de huidige nationale wetten geen verwijzing naar deze norm. We hebben ook nog geen plannen daartoe kunnen ontdekken. Ook in de PED (Pressure Equipment Directive) hebben we geen verwijzing kunnen vinden.

Waar is de Pressure Equipment Directive?
Op 29 mei 2002 is de PED (Europese Richtlijn Drukapparatuur) van kracht geworden. Deze richtlijn, heeft als voornaamste doelstelling vrijhandelsverkeer binnen de EG, maar is er tevens op gericht dat veilige drukapparatuur op de markt wordt gebracht om de gebruiker en het milieu te beschermen.

Mag je na augustus 2008 dan nog gewoon DIN kranen voor Nitrox gebruiken?
Ja, je hoeft geen andere kranen aan te schaffen. Zolang de wet de NEN-EN 144-3 niet expliciet voorschrijft mag je gewoon DIN blijven gebruiken.

Hoe is de houding van de fabrikanten van automaten en kranen?
We hebben op de laatste beurzen van dit jaar met nogal wat mensen over dit onderwerp gesproken. Er zijn M26x2 kranen en automaten in de handel, maar er zijn ook fabrikanten die beide kranen blijven leveren. Ze produceren DIN voor buiten Europa en EN144-3 voor de Europese markt.

Waarom is iedereen zo tegen de invoering van de norm?
Omdat het een Europese norm betreft die geen belangrijk doel dient. Het maakt automaten internationaal non-compatible. Je M26x2 automaat zal in Egypte of de Malediven niet op de DIN-fles passen.

Maar dan gebruiken we toch gewoon een adapter?
We raden het gebruik van een adapter voor een ademautomaat of vulslang sterk af. Een ongeval waarbij een adapter wordt gebruikt kan wel al snel tot verwijtbaarheid leiden, omdat willens en wetens twee technisch incompatibele koppelingen zijn verbonden. Naast de verwijtbaarheid introduceert het mogelijk een gaswegversmalling en extra kwetsbare punten (O-ringen).

Maar als ik een M26x2 aansluiting gebruik weet ik dat ik een schone fles heb.
Helaas, was dat maar waar. Als in de norm was geschreven dat M26x2 flessen in zuurstof-service moeten verkeren hadden we veel meer bereikt! Flessen met M26 x 2 kunnen zowel vuil als schoon zijn. De norm zegt absoluut niets over de geschiktheid om de fles met hoge druk zuurstof te vullen. Ook is er helaas nog geen duidelijke internationale norm die precies beschrijft wat “zuurstof schoon” en “zuurstof service” precies inhouden. Er is wel een goede nationale norm opgesteld in Engeland, maar die heeft nog geen internationale status.

Samenvattend:

  • Doordat de norm ongeveer 10 jaar geleden is ontworpen is alleen aan Nitrox met 22% O2 < nitrox ≤ 100 % O2 gedacht en is Trimix vergeten. Dat is jammer want het veroorzaakt grote verwarring, met name bij technische duikers.
  • Het invoeren van deze Europese norm, die afwijkt van de internationale afspraken (DIN/INT), leidt tot verwarring en incompatibiliteit. Automaten passen niet, en het gebruik van adapters wordt gestimuleerd.
  • Het introduceren van NEN-EN 144-3 voegt geen veiligheid toe. Er is geen technisch argument waarom M26x2 veiliger zou zijn.
  • Zolang de overheid de norm niet verplicht stelt hoef je niets te doen. Je mag gewoon DIN gebruiken en in je fles lucht, Nitrox of Trimix mengsels laten vullen. Uiteraard gelden wel de regels met betrekking tot zuurstof-service.
  • Een vulstation kan dus niet zomaar je Nitrox fles weigeren te vullen vanaf het eind van dit jaar “omdat het verboden is”.
  • We adviseren vulstations een extra vulslang aan te schaffen met een M26 x 2 aansluiting waarmee de met een dergelijke kraan uitgeruste flessen kunnen worden gevuld.


Bron: Onderwatersport.nl

Laatst aangepast op woensdag 16 december 2009 18:43  

Login

Nog geen account, maar wel lid van onze duikclub. Registreer je dan nu op de site en blijf op de hoogte van allerhande informatie.
Follow us on Twitter